طرحواره‌های ذهنی چیست؟ چگونه از تله‌های زندگی رهایی یابیم؟

طرحواره‌های ذهنی چیست؟ چگونه از تله‌های زندگی رهایی یابیم؟ دکتر مهدی آنت

طرحواره‌های ذهنی ما بر اساس تجارب کودکی ما شکل می‌گیرد و بر شیوه تفکر، احساس و عمل ما تاثیر می‌گذارد و به عبارتی زندگی ما را تحت تاثیر خود دارد. ما در دوران کودکی به شیوه‌های مختلف آسیب دیده‌ایم: طرد، انتقاد، حمایت افراطی، بد رفتاری، بی توجهی یا محرومیت و این تله‌های زندگی بخشی از وجودمان می‌شوند.

منظور از تله‌های زندگی تمام روش‌هایی است که باعث بازآفرینی شرایط کودکی‌مان می‌شود. طرحواره‌ها، باورهای عمیق و تزلزل ناپذیری هستند که در دوران کودکی درباره خود، دیگران و جهان اطراف در ذهن ما شکل گرفته‌اند. در ادامه دکتر مهدی آنت در این مقاله انواع تله‌های زندگی را عنوان کرده و هر کدام را توضیح داده است.

تله‌های زندگی

یکی از خطرات تله‌های زندگی دیده نشدن آن‌ها است. آن‌ها پنهان شده‌اند و ممکن است وقتی آن‌ها را تشخیص می‌دهید خیلی دیر شده باشد. هیچ تابلویی وجود ندارد که بگوید: «دام جلوی شماست» و چون تله های زندگی را نمی‌بینیم، برای آن‌ها آماده نمی‌شویم.

اما اگر بتوانید در مورد تله‌های مسیر زندگی خود هشدار بگیرید، چه می‌کنید؟ آیا شناختن کسانی که در این راه پیش از موعد با آن‌ها روبرو خواهید شد مفید نخواهد بود؟

در اینجا 12 تله اساسی که مردم در زندگی خود در آن گرفتار می‌شوند، شرح داده شده است. این تله های زندگی بسیار رایج هستند و تقریباً جهانی‌اند. آن‌ها مطمئناً برای شما و همچنین من صدق خواهند کرد.

.بیشتر بخوانید:

بیش فعالی و عوامل موثر بر آن!

تجربه‌های اولیه زندگی، ریشه‌های تحولی طرحواره‌های ذهنی ناسازگار

ریشه‌ تحولی طرحواره ناسازگار اولیه در دوران کودکی نهفته است. گاهی این طرحواره‌ها در بزرگسالی فعال می‌شود اما در واقع منشا آن به خاطره‌های دوران کودکی افراد مربوط می‌شود. آن دسته از طرحواره‌هاکه زودتر به‌وجود می‌آید، قوی‌تر هستند چرا که از هسته‌ نشأت گرفته‌اند.

پنج دسته از تجربه‌های اولیه‌ زندگی هستند که روند به‌دست‌آوردن طرحواره‌ها را سرعت می‌بخشد:

دسته اول) نیاز‌های تامین نشده:

وقتی کودک تجربه‌های خوشایند را تجربه نکند، طرحواره‌هایی مانند محرومیت هیجانی یا رهاشدگی به دلیل نقص در محیط اولیه به‌وجود می‌آید. در حقیقت در محیط زندگی این کودک، ثبات، عشق و یا درک‌شدن وجود ندارد.

دسته دوم) آسیب‌دیدن و قربانی‌شدن:

در چنین وضعیتی، کودک دچار طرحوار‌های بی‌اعتمادی / بدرفتاری ، نقص/ شرم یا آسیب‌پذیری در برابر ضرر می‌شود.

دسته سوم) حمایت بیش از حد از کودک:

والدین برای رفاه و آسایش کودک خود هر کاری کرده‌اند و از حد تعادل خارج شده‌اند. بر اثر این رفتار، در ذهن کودک طرحواره‌هایی نظیر وابستگی/ بی‌کفایتی یا استحقاق / بزرگ‌منشی به‌وجود آمده است. در این حالت، کودک لوس و نازپرورده رشد پیدا کرده است، والدین بیش از حد، خود را درگیر فرزندشان کرده‌اند و بدون هیچ محدودیتی، به او آزادی عمل داده‌اند.

دسته چهارم) درونی‌سازی انتخابی یا همانندسازی با افراد مهم زندگی: 

این مورد زمانی اتفاق می‌افتد که کودک با رفتار و احساس و افکار والدین خود همانندسازی می‌کند.

دسته پنجم) خُلق ‌و خوی هیجانی:

همه‌ بچه‌ها از زمان تولد، شخصیت یا خلق‌ و خوی منحصربه‌فرد و متمایزی دارند؛ برخی تحریک‌پذیر، بعضی خشن و پرخاشگر و برخی دیگر خجالتی‌اند. عوامل زیستی بر شخصیت افراد و طرحواره‌ها تأثیر فراوانی می‌گذارد. این خلق ‌و خوی هیجانی در تعامل با وقایع کودکی منجر به شکل‌گیری طرحواره‌ها می‌شود. برای مثال، کودک خشن و پرخاشگر در مقایسه با کودک منفعل، بیشتر تنبیه می‌شود و یا بیشتر با او بدرفتاری می‌کنند.

کودکان به دلیل خلق ‌و خو‌ی‌های متفاوت در مقابل رفتار‌های مشابه والدین خود، واکنش‌های متفاوتی دارند به طور مثال کودک خجالتی از محیط منزوی می‌شود و به مادر خود وابستگی پیدا می‌کند ولی کودک اجتماعی با دیگران ارتباط مثبت برقرار می‌کند. مشاهده‌ها حاکی از آن است که محیط اولیه، چه محبت‌آمیز باشد چه منزجرکننده خلق‌ و خوی هیجانی کودک را تحت‌ تأثیر قرار می‌دهد.

.بیشتر بخوانید:

قانون پارکینسون چیست؟

ویژگی‌های اصلی طرحواره‌های ذهنی یا تله زندگی

بدانید که این تله‌ها سه ویژگی مهم دارند که عبارتند از:

  • این تله‌ها در کودکی از طریق بایدها و نبایدها و بکن و نکن های پدر و مادر ایجاد می‌شوند ولی در تمام طول زندگی، خودشان را به انسان تحمیل می‌کنند و به هر بهانه‌ای سراغ آدم می‌آیند و فرد را به همان حس و حال و مسائل آزاردهنده ذهن او می‌برند.
  • تله‌های زندگی شرایط را طوری تنظیم می‌کنند که همان باورهای قبلی‌تان تائید شود. به‌عنوان‌مثال اگر پدر و مادر شما انسان‌های بی‌احساس و سردی باشند این ذهنیت در شما ایجاد می‌شود که وقتی پدر و مادرم نیاز من به محبت را برآورده نکردند از دیگران چه انتظاری می‌توان داشت؟ و این ذهنیت باعث می‌شود شما ازنظر عاطفی با کسانی ارتباط برقرار نمایید که بی‌احساس و خشک هستند.
  • این تله‌ها راحت میدان را خالی نمی‌کنند و تمام تلاششان را می‌کنند تا در شما باقی بمانند. مغز ما سعی می‌کند همیشه شرایط را در وضعیت موجود نگه دارد. بنابراین فرد علی‌رغم اینکه تله زندگی‌اش را شناخته و تصمیم به تغییر خود دارد اما به‌طور ناخودآگاه تلاش می‌کند که آن را حفظ کند. درنتیجه ممکن است تغییر و یا خارج شدن از تله زندگی بسیار سخت و دشوار باشد اما کاملاً امکان‌پذیر می‌باشد. شناخت و آگاهی از وجود آن‌ها حداقل می‌تواند باعث کاهش اثرگذاری آن‌ها در طول زندگی ما شود.

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *