شرطی سازی عامل یا کنشگر به چه معناست؟

شرطی سازی عامل دکتر آنت

شرطی سازی عامل (که شرطی سازی ابزاری نیز نامیده می‌شود) نوعی فرآیند یادگیری است که از طریق آن قدرت یک رفتار با تقویت یا تنبیه اصلاح می‌شود. از طریق شرطی شدن عامل، ارتباطی بین رفتار و پیامد (خواه منفی یا مثبت) برای آن رفتار ایجاد می‌شود. در این مطلب در رابطه با شرطی شدن عامل و کلاسیک توضیح خواهیم داد و همچنین مثال‌هایی از آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

شرطی سازی چیست؟

شرطی‌سازی یک فرایند رفتاری است که به شخصیت از دیدگاه رفتاری نگاه می‌کند. شرطی‌سازی وقتی اتفاق می‌افتد که در شرایط محیطی خاصی، احتمال انجام یک پاسخ در حضور یک محرک بیشتر می‌شود. در اوایل قرن بیستم فیزیولوژیست‌های روسیه، انگلیس و ایالات متحده از طریق مطالعه بازتاب‌ها (پاسخ‌های خودکار به محرک‎‌ها)، فرایندها، مشاهدات و تعاریف شرطی‌سازی را گسترش دادند.

بعد از دهه ۱۹۲۰ روانشناسان مطالعاتشان را به سمت بررسی ماهیت و شرایط شرطی‌سازی هدایت کردند. از شرطی‌ سازی کنشگر می‌توان برای یادگیری رفتارهای جدید استفاده کرد. شرطی شدن پایه و بنیاد ایجاد عادت است. بسیاری از عادت‌های روزانه ما از همین راه کسب می‌شوند.

شرطی سازی عامل چیست؟

شرطی سازی عامل نوعی یادگیری است که در آن تقویت پیامدهایی که بلافاصله پس از پاسخ می‌آیند، احتمال وقوع پاسخ را افزایش می‌دهد. و پیامدهای آزارنده‌ای که بلافاصله بعد از پاسخ می‌آیند هم احتمال تکرار پاسخ را کم می‌کنند.

برخی از مدل‌های رفتاردرمانی که از روش‌های عامل استفاده می‌کنند عبارت‌اند از:

  • مدیریت وابستگی
  • خودفرمانی و خودگردانی
  • اقتصاد ژتونی
  • بیزاری درمانی
  • محروم کردن

تقویت در شرطی سازی عامل

چندین مفهوم اصلی در شرطی سازی کنشگر وجود دارد، تقویت هر رویدادی که رفتاری را دنبال می‌کند یا تقویت می‌کند. تقویت کننده‌ها دو نوع هستند.

تقویت کننده‌های مثبت: رویدادها یا نتایج مفیدی هستند که پس از رفتار ارائه می‌شوند. در موقعیت‌های تقویت مثبت، واکنش یا رفتاری با افزودن ستایش یا پاداش مستقیم تقویت می‌شود. اگر در محل کار خود کار خوبی انجام دهید و مدیرتان به شما جایزه دهد، این پاداش یک تقویت مثبت است.

 تقویت کننده‌های منفی: شامل سرکوب حوادث یا عوارض جانبی به دنبال نشانه‌ای از رفتار هستند. در این شرایط، پاسخ با حذف چیزی ناخوشایند تقویت می‌شود. به عنوان مثال، اگر کودک شما در وسط رستوران شروع به جیغ زدن کرد اما هنگامی که به او یک توجه یا بغل می‌دهید متوقف می‌شود، عملکرد شما منجر به از بین رفتن وضعیت ناراحت کننده‌ای شده است، که باعث تقویت رفتار منفی شما می‌شود (نه کودک شما).

.بیشتر بخوانید:

سازگاری اجتماعی چیست؟ چگونه می‌توانیم این مهارت را در خود تقویت کنیم؟

شرطی سازی عامل نقل قول بزرگان دکتر آنت

تنبیه (مجازات) در شرطی‌ سازی عامل

تنبیه ارائه یک رویداد یا نتیجه نامطلوب است که باعث کاهش رفتاری می‌شود که به دنبال آن می‌آید. درواقع این یک رویداد ناگوار است که درنتیجه رفتاری را در پی آن اتفاق می‌افتد را کاهش می‌دهد. تنبیه در مقابل تقویت تعریف می‌شود، زیرا به‌جای اینکه به دنبال افزایش دادن یک پاسخ باشد در پی کاهش یا حذف است. تنبیه دو نوع است:

تنبیه مثبت؛ که بعضاً با استفاده از آن تنبیه و مجازات با اعمال خوانده می‌شود یک رویداد یا نتیجه نامطلوب را ارائه می‌دهد تا بتواند پاسخی را که در پی دارد تضعیف کند. تهمت زدن برای رفتار نامناسب نمونه‌ای از تنبیه یا مجازات با اعمال است.

تنبیه (مجازات) منفی؛ که به آن مجازات با حذف معروف است. تنبیه منفی شامل برداشتن محرک مطلوب بعد از وقوع رفتاری است. درواقع هنگامی روی می‌دهد که یک اتفاق یا نتیجه مطلوب پس از وقوع یک رفتار برداشته شود. بردن بازی ویدئویی کودک پیروی از رفتار نامناسب مثالی از مجازات یا تنبیه منفی است. در هردو مورد تنبیه منفی و مثبت نیز رفتار کاهش می‌یابد.

اصلاح رفتار

اصلاح رفتار به مجموعه‌ای از درمان‌ها یا تکنیک‌های مبتنی بر شرطی‌سازی عامل اطلاق می‌شود. اصل مهم شامل تغییر رویدادهای محیطی است که مربوط به رفتار فرد می‌شود. به عنوان مثال، تقویت رفتارهای مورد نظر و نادیده گرفتن یا تنبیه در خصوص موارد نامطلوب. این امر به همان سادگی که گفته می‌شود نیست. برای مثال، تقویت همیشگی رفتار مورد نظر، اساسا رشوه محسوب می‌شود.

انواع مختلفی از تقویت مثبت وجود دارد. تقویت اولیه زمانی است که یک پاداش، یک رفتار را به خودی خود تقویت می‌کند. تقویت‌ثانویه مربوط به‌زمانی است که یک‌چیز باعث تقویت رفتاری می‌شود، زیرا (آن رفتار درنهایت) به‌یک تقویت اولیه منجرمی‌شود.

نمونه‌های شرطی سازی عامل

این مثال‌ها از شرطی‌سازی کنشگر نشان می‌دهند که چگونه سرپرستان می‌توانند رفتار کارکنان، پیامدهای مرتبط و تغییر ناشی از آن را بررسی کنند.

۱. شرطی سازی عامل با تقویت مثبت

یک سرپرست با یکی از کارکنان فروش خود برای بررسی فصلی ملاقات می کند. در این جلسه، آن‌ها در مورد اعداد عملکرد صحبت می کنند. متخصص فروش معمولاً یک تولید کننده سود پیشرو است زیرا در هر دوره از سهمیه خود فراتر می‌رود. بنابراین، ناظر به آن‌ها پاداشی معادل بخشی از فروش اضافی اعطا می‌کند. این یک انگیزه مالی برای تداوم فراتر رفتن از اهداف عملکرد آن‌ها فراهم می‌کند.

۲. شرطی سازی عامل با تقویت منفی

یک سرپرست مرتباً در پایان روز با اعضای تیم خود چک می‌کند تا اگر کاری را که از آن‌ها انتظار می‌رود تمام نکرده باشند، به روز رسانی کنند. کارکنان انگیزه دارند تا کار خود را تا پایان هر روز تکمیل و برای تایید ارسال کنند تا از مکالمه ناراحت کننده با سرپرست خود برای توضیح اینکه چرا تکالیف خود را به پایان نرسانده‌اند، اجتناب کنند.

۳. شرطی سازی عامل با تنبیه مثبت

یکی از کارکنان ارشد متوجه می‌شود که یکی از مدیرانی که تحت نظارت او هستند با مسئولیت‌های زیادی دست و پنجه نرم می‌کند. کارمند ارشد برخی از مسئولیت‌های مدیر را مجدداً تعیین می‌کند و بررسی عملکرد هفتگی را برنامه ریزی می‌کند. برای جلوگیری از عواقب بیشتر، مدیر توجه خود را به وظایف باقیمانده خود افزایش می‌دهد و باعث می شود عملکرد کلی آن‌ها بهبود یابد.

۴. شرطی سازی عامل با تنبیه منفی

یک کارمند اغلب دیر به سر کار می‌آید. برای جلوگیری از رفتار منفی، مدیر آن‌ها را از پیوستن به گردش‌های شرکتی، مانند شب‌های چیزهای بی‌اهمیت ماهانه، منع می‌کند. برای ادامه لذت بردن از این فعالیت‌ها، کارمند برنامه صبحگاهی خود را تغییر می‌دهد تا مطمئن شود که هر روز به موقع سر کار می‌آیند.

.بیشتر بخوانید:

دروغ سفید نگویید تا پیشرفت کنید!

تفاوت شرطی سازی کنشگر و کلاسیک

۱. نوع یادگیری

یادگیری در شرطی سازی کلاسیک فعالانه نیست. یادگیرنده بدون آنکه بداند چرا چنین می‌کند، رفتاری را انجام می‌دهد. اما در شرطی سازی کنشگر، یادگیرنده خود در فرایند شرطی‌سازی مشارکت فعال دارد. او با تشویق یا تنبیه می‌آموزد که به‌سمت چه رفتاری سوق داده شود.

۲. داوطلبانه بودن یا نبودن

در شرطی شدن کلاسیک یادگیرنده رفتاری غیرداوطلبانه دارد. مثلا سگ‌ها نقشی در ترشح بزاق دهان خود ندارند، اما در نوع دوم یادگیرنده می‌تواند در هرلحظه عمل خود را تغییر دهد. مثلا کودک می‌تواند به‌رغم احتمال تنبیه، همچنان با برادر خود دعوا کند. مهم‌ترین تفاوت این دو نوع شرطی‌سازی در همین ویژگی نفهته است.

۳. نوع پاسخ

در نوع اول شرطی‌ سازی کنشگر، یادگیرنده نقشی در ایجاد واکنش ندارد. مثلا اگر فردی تصادف کند، ممکن است تا ماه‌ها بعد هربار که رانندگی می‌کند، احساس ترس و اضطراب داشته باشد. او نمی‌تواند جلوی این اضطراب را بگیرد. چه بسا تجربه او چنان دردناک باشد که با دیدن خودرو نیز دچار حمله عصبی شود. اما در نوع دوم، یادگیرنده به انجام واکنش ترغیب می‌شود. درنتیجه واکنش نه قطعی بلکه احتمالی خواهد بود. مثلا اگر والدین نوجوانی تازه‌گواهینامه‌گرفته او را بابت رعایت مقررات تشویق کنند، احتمالش بیشتر است که همچنان به رعایت مقررات ادامه دهد.

۴. وجود تقویت‌کننده

در نوع اول شرطی‌سازی خبری از پاداش یا تنبیه نیست، اما در نوع دوم رفتارهای مطلوب با پاداش و رفتارهای نامطلوب با تنبیه به‌ترتیب تقویت و تضعیف می‌شوند.

شرطی سازی عامل سخن بزرگان مهدی آنت

نتیجه گیری

رفتارگرایی سبب می‌شود که تسلط زیادی روی شکوفایی استعداد صورت بگیرد اما شرطی‌سازی عامل سبب می‌شود که بتوانید رفتارهای خود را اصلاح کنید و یادگیری را به شکل اصولی دنبال کنید. شرطی‌سازی کنشگر بلافاصله در زندگی تشخیص داده می‌شود و به کار گرفته خواهد شد. نوع تقویت و مجازات بسیار مهم است و باید بر اساس موقعیت و شرایط صورت بگیرد.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که رفتارگرایی به طور کلی می‌تواند پروسه‌ای زمانبر و قابل قبول باشد و البته که سبب تقویت موقعیت شود. دقت کنید که تقویت و مجازات می‌بایست بر اساس موقعیت شخص یا شرایط تعریف شود و نمی‌تواند از یک نسخه کلی استفاده کرد.

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *