فلج خواب چیست؟ علائم و نشانه‌‌های آن کدام اند؟

فلج خواب چیست؟ دکتر مهدی آنت

فلج خواب یا بختک احساس ناخوشایندی است که درست پس از بیدار شدن از خواب یا هنگام خوابیدن به برخی افراد دست می‌دهد. در این وضعیت شما قادر به حرکت کردن یا فریاد زدن نیستید و در برخی موارد ممکن است احساس کنید کسی یا چیزی در اتاق حضور دارد. در این مقاله به توضیح بیشتری درباره این اختلال و علائم آن خواهیم پرداخت.

فلج خواب یا بختک چیست؟

فلج خواب که در بین افراد به آن بختک نیز گفته می‌شود، نوعی اختلال خواب است که بین مراحل بیداری و خواب اتفاق می‌افتد و معمولاً از چند ثانیه تا چند دقیقه طول می‌کشد، در این زمان توانایی انجام هیچ کاری (اعم از صحبت کردن، حرکت دادن دست‌ها، پاها، انگشتان و حتی پلک زدن) را نخواهیم داشت.

به عبارتی برای مدت زمان کوتاهی تمام اندام‌هایی که تحت کنترل ارادی‌مان هستند، بی‌اختیار فلج می‌شوند. تعریف دیگری که می‌توان از این اتفاق داشت این است که، این اتفاق اساساً یک نقص در چرخه خواب و بیداری طبیعی بدن است. یعنی ذهن‌مان در وضعیت بیداری و هوشیاری کامل قرار دارد، اما عضلات‌مان همچنان در خواب به سر می‌برند.

علت فلج خواب چیست؟

علت کاملا روشنی وجود ندارد که بتوان آن را به عنوان مقصر این اتفاق دانست. عوامل گوناگون شامل موارد زیر می‌شود:

  • الگوهای بد خوابیدن، مانند رنج کشیدن از بی‌خوابی و نداشتن برنامه خواب کافی
  • برنامه خوابی نامنظم مانند داشتن شب کاری یا مشکل نارکولپسی
  • اگر شما بطور خاص و نا‌امید کننده ای درگیر فلج خواب هستید، ممکن است شما بطور ژنتیکی مستعد آن باشید.
  • مصرف قرص های خواب آور و آنتی هیستامین‌ها
  • سابقۀ خانوادگی
  • همچنین فلج خواب ممکن است نشانۀ اختلالاتی همچون میگرن، افسردگی، فشار خون بالا و مشکلات اضطرابی باشد. افرادی که دچار اختلالات دو قطبی، اضطراب، افسردگی شدید و استرس بعد از مصیب هستند بیشتر از سایرین به این عارضه دچار می شوند.

علائم بختک در خواب

زمانی که به طور ناگهانی از خواب REM بیدار شوید، مغز شما فعال است، اما بدن همچنان در حالت REM قرار دارد که نتیجه آن حالت فلج خواب خواهد بود. همان‌طور که گفتیم فلج خواب بین چند ثانیه تا چند دقیقه طول می‌کشد و با علائم زیر همراه است:

  • فلج اندام‌ها
  • ناتوانی در صحبت کردن
  • حس خفگی
  • توهم
  • ترس
  • وحشت
  • درماندگی
  • سفت شدن دور گلو
  • خواب‌آلودگی در طول روز
  • هوشیارانه بیدار بودن در خواب
  • احساس فشار بر فقسه سینه
  • عرق کردن
  • سردرد از جمله سردرد صبحگاهی، درد عضلانی و پارانویا

فلج خواب دکتر آنت

چرا در زمان بختک یا فلج خواب نمی‌توان حرکت کرد؟

خواب سه یا چهار مرحله در وضعیت غیر از REM (یا حرکت سریع چشم) و یک مرحله در این وضعیت دارد. انسان در تمامی این مراحل می‌تواند خواب ببیند با این حال زمانی که چشم‌ها حرکت سریعی را تجربه می‌کنند خواب‌ها عمیق‌تر بوده و شکلی شبیه به واقعیت دارند. در این بازه زمانی، مغز نیز فعال می‌ماند و شرایط انسان در چنین وضعیتی شبیه به طول روز است. به گفته او در زمان حرکت سریع چشمان، انسان به این خاطر دچار ناتوانی حرکتی می‌شود که نمی‌خواهد از رؤیاهایش خارج شود و از این پدیده تحت عنوان بی‌حالی REM یاد می‌شود.

بسیاری از افرادی که در این وضعیت از خواب بیدار می‌شوند صرفا چشمان خود را گشوده و به سرعت شروع به حرکت می‌کنند. اما آن‌ها که فلج در خواب را تجربه می‌کنند آنطور که دنیس می‌گوید در واقع نوعی «اختلال در ساعت مولکولی» را پشت سر می‌گذراند. این پدیده در اغلب موارد چند ثانیه تا یک دقیقه طول می‌کشد، اما در موارد نادرتر ممکن است که فردی به ۱۰ الی ۱۵ دقیقه زمان نیاز داشته باشد تا بتواند به طور کامل توان حرکتی خود را باز یابد.

.بیشتر بخوانید:

جلوگیری از سردرد با معجون لومینا

فلج خواب معمولا چه زمانی رخ می‌دهد؟

فلج خواب ممکن است هنگام به خواب رفتن رخ دهد که آن را فلج پیش خواب یا قبل از خواب می‌نامند و یا هنگام بیدار شدن اتفاق بیفتد و آن را فلج پس خواب می‌گویند. وقتی می‌خوابید بدن آرام آرام شل می‌شود. معمولا میزان هوشیاری به مرور کمتر می‌شود و بنابراین متوجه تغییر نمی‌شوید؛ اما اگر در حین به خواب رفتن هوشیار باشید، ممکن است متوجه شوید که نمی‌توانید حرکت یا صحبت کنید.

فلج پس خواب

در طول خواب بدن به نوبت بین مرحله خواب REM (حرکت سریع چشم) و NREM (حرکت غیر سریع چشم) تغییر می‌کند. یک چرخه خواب REM و NREM حدود ۹۰ دقیقه طول می‌کشد. مرحله NREM ابتدا اتفاق می‌افتد و حدود ۷۵ درصد از خواب را تشکیل می‌دهد. در مرحله REM چشمان شما به سرعت حرکت می‌کنند و شما در این مرحله خواب می‌بینید. عضله‌ها از حرکت باز می‌ایستند و بدن هم چنان ریلکس باقی می‌ماند تا مانع از حرکت، به ویژه در زمان خواب دیدن شود.

در این بازه هوشیاری کم است و از این ناتوانی آگاهی ندارید؛ اما اگر قبل از پایان چرخه REM هوشیار شوید، ممکن است متوجه شوید که نمی‌توانید حرکت یا صحبت کنید.

تشخیص فلج خواب

به طور کلی دو نوع عارضه فلج خواب وجود دارد که امکان دارد خود شما قادر به تشخیص آن باشید:

فلج خواب ایزوله: این نوع فلج خاب بسیار شایع است و معمولا برای افراد آزار دهنده نیست. این نوع حملات معمولا فقط یک تا دو دقیقه طول می‌کشد و احتمال تداوم آن بسیار ضعیف است.

فلج خواب ایزوله مکرر: زمانی که فرد به طور مکرر علائم ناتوانی در حرکت کردن، صحبت کردن را در هنگام به خواب رفتن و در هنگام بیدار شدن تجربه می‌کند، درچار فلج خواب ایزوله مکرر است. این بیماری مزمن می‌تواند موجب تحریک اضطراب شدید و ایجاد ترس از خوابیدن در فرد شود. تنها ۳ درصد از مردم ممکن است درگیر فلج خواب ایزوله مکرر شوند.

فلج خواب علائم فلج خواب دکتر آنت

فرایند ایجاد فلج خواب

در طی خواب مرحلۀ حرکات سریع چشم (REM)، یعنی همان مرحله ای که در آن خواب و رؤیا می‌بینیم، مغز سیگتال‌های عصبی را به‌سوی عضلات اسکلتی می‌فرستد و حرکت آن‌ها را متوقف می سازد تا شما رؤیای خود را برون ریزی نکنید. یعنی مثلاً وقتی خواب می‌بینید در حال راه رفتن هستید از تختخواب بلند نشوید و شروع به حرکت نکنید. هنگامی که شما قصد دارید از خواب بیدار شوید مغز مجدداً کنترل عضلات را به دست می‌گیرد.

فلج خواب زمانی ایجاد می‌شود که شما هشیاری خود را قبل از زمانی که مغز بتواند کنترل عضلات اسکلتی را به دست گیرد به دست می‌آورید. نتیجۀ این هشیاری احساس ترسناک فلج بودن بدنتان است و عارضۀ فلج خواب شکل می‌گیرد. این ماجرا نقطۀ عکس و مقابلی نیز دارد که فلج عضلات اسکلتی به صورت درست انجام نمی‌شود و فرد دچار خواب گردی خواهد شد.

در لحظه‌ وقوع فلج خواب چه کنیم؟

۱. سعی کنید آرام باشید

۲. این را بدانید که حال شما خوب است.

۳. انگشتان پایتان را تکان دهید، چهر‌ه‌تان را در هم بکشید یا دستتان را مشت کنید.

۴. با همسرتان صحبت کنید.

فلج خواب علائم دکتر مهدی آنت

کارهایی که می توانید برای جلوگیری از فلج خواب انجام دهید!

  • سعی کنید به طور منظم ۶ تا ۸ ساعت در روز بخوابید
  • هر شب تقریباً در ساعت یکسانی به رختخواب بروید و هر روز صبح در ساعت مشخصی از خواب بیدار شوید.
  • ورزش منظم داشته باشید، اما نه در ۴ ساعت قبل از خواب

سخن آخر

شخصی که دچار فلج شدگی در خواب باشد، هوشیاری کامل از اطراف دارد، ولی حس می‌کند، چیزی در حال فشار آوردن بر اوست و یا حتی چیزی دارد او را خفه می‌کند. همچنین ممکن است فلج خواب با توهم و حس ترس همراه باشد.

به احساس عدم توانایی در حرکت دادن بدن در هنگام به خواب رفتن و یا بیدار شدن، فلج خواب گفته می‌شود. فلج خواب عارضه ی خطرناکی نیست، ولی می‌تواند باعث ایجاد اضطراب و یا نارکولپسی (حمله خواب در حین بیداری) شود. معمولا این عارضه هنگام بلوغ شروع شده و دفعات در سن ۲۰ تا ۳۰ سالگی بیشتر می‌شود.

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *